SERAP VİLDAN ERSOY KÖŞE YAZISI

Fındıkta budamaya devam
Genel olarak fındıkta budama zamanı Sonbahar aylarıdır. Fındıkta budamaya vegetasyonun durduğu ve büyük oranda yaprakların döküldüğü dönem dikkate alınarak başlanmalıdır. Ancak bazı üreticilerimiz hasattan sonra yapraklı dönemde kesecekleri dallar daha iyi belirleniyor düşüncesiyle hasat sonrası dal kesimine başlıyor. Bu da bitki gelişimine ve verimine olumsuz yansıyor.
Budamanın yapılışı kadar budama da kullanılan aletler de önemlidir. Fındığın budanmasında budama makası, budama testeresi ve kesim motoru kullanılır. Dalların üzerinde, yan dalların ve dalcıkların, sürgünlerin kesilmesinde balta kullanılamaz. Balta ile kesimler dal üzerinde istenildiği yerden ne kadar dikkatli yapılırsa yapılsın düzgün kesim yapılamamakta, kesimler rastgele yapılmaktadır. Bu nedenle kesim yerlerinde çatlamalar ve yarılmalar olmaktadır. Dallarda bundan zarar görmektedir. Balta ile fındık dalları sadece toprak seviyesinden kesilir ve odun yapılır, kesinlikle budama yapılamaz.
Budama yaparken kullandığımız aletler eğer dezenfekte edilmezse ağaçtan ağaca, bahçeden bahçeye hastalıkların bulaşmasına neden olabilirler. Bu da su içerisine birkaç damla çamaşır suyu damlatılarak çok basit bir yöntemlerle budama aletlerinin dezenfeksiyonu sağlanabilmektedir.
Fındıkta genel olarak dört çeşit budama yapılmaktadır. Dikim budaması; Fidan dikim sırasında fidan üzerinde yapılan kesimlerdir. Şekil budaması; Dikimin ikinci yılı ile 5-6. yılları arasında fındık fidanı ve dalı üzerinde yan dal ve yan dallar üzerinde dalcıkların ve bu dalcıklar üzerinde de sürgünlerin oluşturulması amacı ile yapılır. Dal (verim) budaması; Verim çağı boyunca dal üzerinde yapılan kesimlerdir. Verimden düşmüş ve yaşlanmış dalların dipten kesilmeleri.
Verim çağı boyunca fındık ocaklarının ve dallarının budanması; Dal üzerinde kurumuş, kırılmış, hastalanmış, çürümüş, gelişmeden kalmış, sık ve ters büyümüş, yan dalların, dalcıkların veya sürgünlerin kesilmesidir.
Dal üzerindeki budamalara, yaprakların çoğunluğunun döküldüğü zamanlardan itibaren başlanılır ve bitkilere su yürümeden önce son verilir. Diğer bir ifade ile fındık dalları üzerinde yan dallar, dalcıklar ve sürgünler yapraksız dönemde kesilir. Bu zamanda ay olarak Ekim sonu, Kasım, Aralık, Ocak ve Şubat aylarıdır. Ancak Ocak ve Şubat aylarında püsküllerin en az yarı oranında ya da tamamen açıldığı için bunlara dokunulduğunda hırpalanma ve kopma ihtimalleri vardır. Bu aylarda budama yapılırken açılmış püslerin hırpalanmamasına ve kopmamasına özen gösterilmelidir. Dalların birbirleri ile çarpışmamalarına veya sürtünmemelerine dikkat edilmelidir.
Fındık Bahçelerinde genel prensip Bahçelerin dekarında(dönümünde), Meyilli arazilerde 50 ocak, ocaklar arasında 4-6 m mesafe, her bir ocakta 5-8 dal olmalıdır. Düz arazilerde 40 ocak, ocaklar arasında 4,5-7 m mesafe, her bir ocakta 4-6 dal olmalıdır. Fındık bahçelerinde bu sayılardan fazla ocak varsa sökülmeli ya da yeni dikim yapılıyorsa fazla ocak dikilmemelidir. Fındık budamasında özetle; Fındık ocaklarının ortası boş olmalıdır. Bir kişi ocakların ortasına oturabilmelidir. Ocakların ortasını kısmen veya tamamen kapatan ya da kapatma temayülünde olan dallar toprak seviyesinden kesilir. Ortasında büyümüş ve gelişmiş bir dalı olan ocaklardaki orta dallar kesilerek diğer dallara büyüme, gelişme ve güneşten yararlanma imkânı sağlanır ocakların ortaları açılarak dalların iç ve alt kısımlarının güneş almaları sağlanır. Fındık dalları ne kadar çok güneş alırsa yıllık sürgünlerde o kadar uzun ve sayı olarak ta o kadar fazla olur. Ocaklarda dallar ocağın hangi tarafından çıkmışsa o tarafa doğru büyümelidir. Ocaklarda aynı tarafa doğru birden fazla dal olmamalıdır. Ocakların aynı istikamete doğru büyüyen ve birbirlerini gölgeleyen dallardan gelişme durumu iyi olan bırakılır, diğeri kesilir. Aynı istikamete doğru büyüyen dallar yan yana olabileceği gibi üst üste gelmiş de olabilir. Ocaklarda kısmen yada tamamen kurumuş, kırılmış, koflaşmış veya yaşlanmış, sürgünden kalmış dal olmamalıdır. Kesilmesi gereken dalların dış tarafında bir fidan bırakılmalı, bu fidan 100-120 cm den ve bir dış göz üzerinden kesilmelidir. Fındık üreticilerinin birçoğu ileri ki yıllarda dalların çeşitli nedenlerden dolayı kırılabileceğini ileri sürerek ocaklarda fazla sayıda fidan bırakmaktadır. Bırakılan fidanların büyüyüp dal olabilmeleri için büyüyecekleri yönde bir dalın büyüyeceği kadar hacimde bir boşluğun mutlaka olması gerekir. Ocakların bir tarafında dalların kurumasından veya kırılmasından dolayı boş alan kalıyorsa orada bir fidan büyütülür. Dalın büyüyeceği yönde dalın büyüyeceği kadar hacimde bir boşluk olması gerekir. Ocağın o tarafa meyilli fidan yoksa oraya bir fidan dikilerek büyütülür. Budama fındıkta dikim budaması ile başlar, dalların sökülmeleri ile sona erer.